“…

Γιατί, τι τελικά μπορεί να ξέρει αυτή η λογική; Το μόνο που μπορεί να ξέρει είναι οτι ο άνθρωπος διαθέτει έναν ορισμένο βαθμό κατανόησης. Δεν ξέρει τίποτ’ άλλο, και σας παρακαλώ να με πιστέψετε. Αυτό βέβαια ελάχιστα μπορεί να μας παρηγορήσει, αλλά γιατί να κρυβόμαστε; Από την άλλη μεριά η ανθρώπινη φύση ενεργεί συνολικά, μαζί μ’ όλα όσα περιέχονται μέσα της. Έτσι λοιπόν, συνειδητή ή ασυνείδητη, λογική ή τρελή, αυτή είναι η ανθρώπινη φύση.

Τώρα, κύριοι, υποπτεύομαι οτι στο βλέμμα σας υπάρχει ένας οίκτος γιατί μέσα σας επιμένετε να λέτε οτι ο άνθρωπος δε μπορεί ποτέ να διαφωτιστεί πραγματικά, -οτι ποτέ δε μπορεί να γίνει αυτό που θα είναι ο μελλοντικός άνθρωπος-, επειδή πάντα εσκεμμένα επιθυμεί αυτό που βλάπτει τα πραγματικά του συμφέροντα. Είναι μαθηματικός συλλογισμός, κάτι τέτοιο λέτε. Δεν αμφιβάλλω στο παραμικρό. Ναι, είναι μαθηματικός συλλογισμός. Ωστόσο, εγώ σας λέω (για εκατοστή ίσως φορά κύριοι) οτι υπάρχει μια ευκαιρία, μια και μοναδική περίπτωση όπου ο άνθρωπος μπορεί συνειδητά και με τη βούλησή του να επιθυμήσει για τον εαυτό του και το απίθανο και το βλαβερό, κι οτι δεν είναι καθόλου υποχρεωμένος να θέλει πάντα ό,τι είναι λογικό. Αυτή είναι η κορυφαία τρέλα του ανθρώπου, -και σ’ αυτό βλέπουμε την αδιόρθωτη δυστροπία του. Ωστόσο, μια τέτοια τρέλα μπορεί να ‘ναι το πιο όμορφο πράγμα στον κόσμο για τον άνθρωπο, ακόμη κι αν του κάνει κακό, ακόμη κι αν έρχεται σε σύγκρουση, μ’ ολοφάνερες αποδείξεις με τα συμφέροντά του. Κι αυτό γίνεται επειδή τούτη η τρέλα είναι δυνατό να του προφυλάξει, να διατηρήσει ανέπαφο το κυριότερο, και το πιο αξιόλογο κάτω απ’ όλες τις περιστάσεις απόκτημά του: εννοώ την προσωπικότητά του, την ατομικότητά του.”

 

Dostoevsky, Notes from Underground